Ο Νόστης ήταν μόλις 15 χρονών όταν το 1915, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο πληθυσμός του χωριού του, της Αφθόνης στον Μαρμαρά, εκδιώχθηκε και μεταφέρθηκε σε μια ερημική περιοχή, την Απολλωνιάδα στην Προύσα. Τον μπαμπά του τον είχαν πάρει στα «Αμελέ Ταμπουρού», τα οθωμανικά τάγματα εργασίας.
Η μητέρα του δεν άντεξε στις κακουχίες και χάθηκε μέσα στην έρημο, ενώ εκείνος έμεινε μόνος του. Τον βρήκε ένας Τούρκος που είχε τσιφλίκι, τον πήρε να κάνει δουλειές και του έδινε ένα πιάτο φαγητό. Τα πράγματα δεν ήταν εύκολα και ο καθένας έπρεπε να επιβιώσει. Μετά από τρία χρόνια, το 1918, οι Αφθονιάτες έμαθαν ότι μπορούσαν να γυρίσουν στο χωριό τους και ο Νόστης δεν το σκέφτηκε καθόλου. Παρόλο που ο Τούρκος του είχε πει ότι μπορεί να μείνει, αποφάσισε να επιστρέψει. Όλοι γύρισαν στα σπίτια τους, τα επισκεύασαν και μετά από τρία χρόνια τους έδιωξαν πάλι με τη μικρασιατική καταστροφή. Έφυγαν από την Αφθόνη με το καράβι Polan και έφτασαν στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Έμειναν για τρία χρόνια στην αλάνα της Τούμπας και μετά εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα Πυργαδίκια της Χαλκιδικής, που τους θύμιζαν πολύ την πατρίδα τους.
Από τα ελάχιστα που πήραν μαζί τους οι Αφθονίτες στον ξεριζωμό, ο ίδιος ξεχωρίζει την εικόνα της Παναγίας της Καστρέλλας. «Λένε ότι τη βρήκε ένας ψαράς στην Αφθόνη. Την είχε δει στον ύπνο του και μετά πήγε εκεί με άλλους χωριανούς και τη βρήκαν. Στο συγκεκριμένο σημείο έγινε ένα μοναστήρι που γιόρταζε στις 8 Σεπτεμβρίου, στο Γενέσιον της Θεοτόκου. Παρόλο που είπαν στους κατοίκους να μην πάρουν πολλά πράγματα, δεν θα άφηναν την εικόνα με τίποτε και την έφεραν εδώ. Την είχαν στην Τούμπα για 3 χρόνια, την είχαν βάλει σε ένα εκκλησάκι, τη σημερινή Αγία Βαρβάρα και μετά τη φέραν εδώ στα Πυργαδίκα. Από τις πρώτες μέρες φρόντισαν να ξεκινήσει να χτίζεται η εκκλησία και εκεί τοποθετήθηκε» προσθέτει.
Μεταφέροντας τις μνήμες του παππού του, επισημαίνει ότι πιο δύσκολη εμπειρία ήταν η πρώτη εξορία, το 1915, ενώ μιλά και για κάποιους Αρμένιους που γνώρισε στην Απολλωνιάδα και έγιναν φίλοι. «Μετά τους Αρμένιους τους πήγαν αλλού και τους Έλληνες αλλού και εκεί χωρίστηκαν», σχολιάζει. Στα Πυργαδίκια πάλι, η ζωή ήταν περίεργη, διαφορετική, με δυσκολίες στην αρχή, με έσοδα μηδέν. Ο παππούς Νόστης έφτιαξε το σπιτάκι του -ήταν χτίστης ο ίδιος- και οι πρωτομάστορες έκαναν την εκκλησία, «χωρίς μπετά και ευκολίες, πέτρα πέτρα». Μετά έφτιαξε την οικογένειά του. Οι περισσότεροι κάτοικοι, άλλωστε, ήταν ψαράδες, όπως και στην πατρίδα, ενώ κάποιοι ασχολήθηκαν και με τη γεωργία. «Μεγάλη επιθυμία του, βέβαια, ήταν να πάει στη Μεγάλη του Γένους Σχολή. Πάντα έλεγε ότι αν την τελείωνε θα ήταν να σαν να έχει τελειώσει πέντε πανεπιστήμια. Ήταν όμως ορφανός και λόγω συνθηκών δεν μπόρεσε να πάει και το είχε παράπονο», λέει ο κ. Βαλασάκης.
Η ιστορία του χωριού αλλά και οι παραδόσεις του διατηρούνται σήμερα μέσα από τις αφηγήσεις αυτές αλλά και από τον πολύ δραστήριο Εκπολιτιστικό και Μορφωτικό Σύλλογο Πυργαδικίων «Αφθόνη», πολιτιστικό Σύλλογο της περιοχής. Στην αποψινή εκδήλωση, με τίτλο «100 χρόνια Πυργαδίκια - Από την αλησμόνητη Αφθόνη στη γη του Αριστοτέλη», που διοργανώνει ο Δήμος Αριστοτέλη με την υποστήριξη του Συλλόγου, χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο δήμαρχος Στέλιος Βαλιάνος και ο πρόεδρος της Κοινότητητας Πυργαδικίων Γεώργιος Δεβελέκης, ενώ ιστορικά στοιχεία θα παρουσιάσουν ο διδάκτωρ φιλοσοφίας στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ιωάννης Παπαχρήστου και ο κ. Βαλασάκης. Το κυρίως μέρος της εκδήλωσης περιλαμβάνει αφηγηματική και μουσική αναδρομή στην ιστορία των Πυργαδικίων, με τη συμμετοχή των ηθοποιών Στέλιου Καλαϊτζή, Γρηγόρη Παπαδόπουλου και Αίγλης Κατσίκη.
Την παρουσίαση θα κάνει η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Μέριμνας και Πολιτισμού Μαρία Ενεχηλίδου, η οποία, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, υπενθυμίζει ότι «από τις 16 κοινότητες που έχει ο Δήμος Αριστοτέλη οι έξι είναι προσφυγικές». Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης θα γίνει επίσης η παρουσίαση του λογότυπου «Εκατό χρόνια Πυργαδίκια», στο οποίο ξεχωρίζει το σταφύλι, σύμβολο της αμπελουργίας με την οποία ασχολήθηκαν οι κάτοικοι της περιοχής. Πέρσι είχε πραγματοποιηθεί αντίστοιχη εκδήλωση στην Αμμουλιανή.
Π. Γιούλτση
*Φωτ.: Εκπολιτιστικός και Μορφωτικός Σύλλογος Πυργαδικίων «Αφθόνη» και Δήμος Αριστοτέλη
